Nevşehir, tarih ve doğanın iç içe geçerek, bütünsel bir güzellik sergilediği beldeleri ve bölgede yaşamış uygarlıkların zenginleştirdiği kültürel birikimi ile Türkiye’nin eşsiz turizm cennetlerinden biridir.

Günümüzde bölge, birbirinden güzel kaya kiliseleri, doğal güzellikleri, vadileri ve yeraltı şehirleriyle bir açık hava müzesi durumundadır.

Dünyaca ünlü Türk düşünürü Hacı Bektaş-ı Veli ile Osmanlı döneminin ünlü sadrazamlarından Damat İbrahim Paşa’nın bu bölgede yaşamış olmaları da kültür ve turizm hareketlerinin olumlu yönde gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.

Nevşehir, yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliğine sahiptir.

Acıgöl : Aksaray-Nevşehir yolu üzerinde yer alan ve Nevşehir'e uzaklığı yaklaşık 20 km. olan Acıgöl'de tespit edilebilen en eski yerleşim M.Ö. VIII. yüzyıla aittir. Ağıllı köyü yakınlarındaki Topada Geç Hitit Dönemi'ne ait Hitit hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtında bölgenin siyasi durumu ve liderinin icraatları ile ilgili bilgiler yer almaktadır. . 

İlçemiz Hasan ve Erciyes dağları arasındaki yüksek platoda yer almakla beraber karasal iklim hüküm sürmektedir. Halkın geçim kaynağı tarım ve ticarettir.

Acıgöl Merkezinde yer altı şehri, civarındaki bölgelerde sığınağa benzeyen eski barınma yerleri, Ağıllı köyüne yakın bölgede M.Ö 800 yılına ait 8 satırlık Hitit yazıtları ile bu bölgeye yakın kepez mevkiinde yer altı şehrine benzeyen kalıntılar bulunmaktadır. Ayrıca Acıgöl isminin alındığı kurumuş olan göl, 1. derece Sit alanı ilan edilmiştir

Avanos : Nevşehir’ in 18 km kuzeyinde olan Avanos’ un antik dönemindeki adı “ Venessa” dır. Çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapım gelneği Hititlerden beri süregelmektedir. Kızılırmak’ ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elden edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır.

Avanos’a 5 km, Paşabağlarına 1km, uzaklıktaki Zelve, Aktepe’nin dik ve kuzey yamaçlarında kurulmuştur. Üç vadiden oluşan Zelve Ören Yeri, peribacalarının en yoğun olduğu yerdir. Vadideki peribacaları sivri uçlu ve geniş gövdelidir. 

Binlerce yüzyıldan beri insan toplulukları meyva toplayıcılığı ve balık avcılığı yaparak geçinmişler, dolasıyla suya olan hayati bapımlılıklarından dolayı da nehir kenarlarına yerleşmişlerdir.Bu bağlamda Kızılırmak, bu tarihi görevini sessizce yerine getirmiştir.

Derinkuyu : Nevşehir-Niğde karayolu üzerinde eski adı Melegobia olan Derinkuyu Nevşehir'e 29 km. uzaklıktadır. Akarsuyu ve gölü bulunmayan bu ilçenin içme suyu 60-70 m derinlikteki kuyulardan temin etmesinden dolayı "Derinkuyu" olarak adlandırılmıştır.İlçede 85 m derinliğinde bir yeraltı şehri bulunmaktadır. Bu yeraltı şehri, bir yeraltı şehrinde bulunan tüm özelliklere sahiptir.

Bu ilçenin en önemli özelliği, yerin altına oyulmuş oldukça geniş alanlara yayılan yeraltı yerleşimidir. Derinkuyu’da ayrıca yeraltı yerleşiminin güneyinde yer alan XIX. yüzyıla ait ortodoks kilisesi ve Cumhuriyet Mahallesinde tüf kayaya oyulmuş Aya Meryeros Manastırı da bulunmaktadır.

Gülşehir : Nevşehir'e 20 km. uzaklıktadır. Osmanlı Sadrazamı Karavezir Mehmet Seyyid Paşa'nın yaptırdığı külliye; cami, medrese ve çeşmeden oluşmaktadır. İlçedeki Aziz Jean Kilisesi ve Sivasa Gökçetoprak yeraltı şehri görülmeye değer yerlerdendir.

İlçenin 2000 yılında yapılan son Nüfus sayımına göre Nüfusu 9380 dir. Yüzölçümü ise 931 km2 olup Denizden yüksekliği ise 885 m.’dir.

Komşu İlçe olan Avanos ‘a 24, Hacıbektaş’a ise 27 km. asfalt yolla bağlıdır.Ankara 270 Kayseri 120 km. olup her gün Ankaraya sabah ve öğleyin 1 seyahat firması tarafından otobüsü seferi düzenlenmekte olup,Nevşehir’e ise her saat başı ve yarım saatte bir olmak üzere otobüs seferi bulunmaktadır.

İlçenin sulak yerlerinde sebzecilik,meyvecilik sulak olmayan yerlerinde ise tahıl ve bağcılık tarımı yapılmaktadır.Bağlardan elde edilen kaliteli ve yüksek bomeli yaş üzümleri şira,sirke ve şarapçılıkta kullanılır.kuru üzümleri ise Taskobirlik ve tüccarlarca satın alınır.

Tarihi yerlerinden Açıksaray ören yeri ilçeye 4 km. uzaklıkta Nevşehir Gülşehir asfaltı kenarında Volkanik tüflerden oyulmuş meskenler kiliseler manastırdan meydana gelmiş tam bir kaya köyü görünümünde olup bunu biraz ilerinde Sean Jean Kilisesi tamamlar.

Karavezir Camii ilçe merkezinde Karavezir Seyyid Mehmet Paşa tarafından 1780 yılında Mimar Ebubekir Halil Ağa’ya yaptırılan muhteşem kurşun kaplı bir Camii’dir.

Karavezir Medresesi İlçe merkezinde Camii karşısında 1777 yılında Karavezir Seyyid Mehmet Paşa tarafından bu bina bugün Kütüphane olarak Halka hizmet vermektedir.

Karavezir hamamı ilçe merkezinde Karavezir tarafından 1777 yılında yaptırılmış olup halen ilk günkü ihtişamını korumaktadır.

İlçenin turistik yerlerinden Mantarkaya Motel Kızılırmak kenarında restaurant yüzme havuzu gibi tesisleri ile ilçeye gelen yerle ve yabancı turistlere hizmet vermektedir.

Sadabat dinlenme parkı belediyeye ait olup tüm sosyal tesisleriyle Kızılırmak kenarında ilçe halkı ile komşu il ve ilçelerden gelen misafirler için ideal bir mesire yeridir.

Hacıbektaş : Nevşehir-Kırşehir yolu üzerinde Nevşehir’ e 45 km uzaklıkta İç Anadolu Bölgesinin orta Kızılırmak bölümünde, Nevşehir iline bağlı bir ilçe merkezi olan Hacıbektaş'ın eski adı Sulucakarayüyük'tür.

Hacı Bektaş İlçe merkezinde yapılan kazılar sonucunda Eski Tunç Çağı, Hitit, Frig, Helenistik ve Roma Dönemi’ ne ait ele geçen eserler, Hacıbektaş Arkeoloji Müzesi’ nde sergilenmektedir.

İlçede Hacı Bektaş Veli Müzesinin yanı sıra Çilehane, Beştaşlar, Dedebağ, Kadıncıkana, Bektaş Efendi Türbesi ve Arkeoloji, Etnoğrafya Müzesi halkın ziyaretine açık yerlerdir.

Her yıl 16 Ağustos Hacı Bektaş Veli Anma Törünlüre ve Kültür Sanat Etkinlikleri Belediyenin öncülüğünde düzenlenmektedir.
 
Kozaklı : Nevşehir' in yaklaşık 100 km kuzeyinde yer alan Kozaklı sağlık turizmi açısından önemli bir yere sahiptir. Kozaklı kaplıcaları, Batı Alman kaplıcaları Birliği sınıflamasına göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorlu olup A ve C grubu şifalı sular grubuna girmektedir. Kozaklı kaplıcalarından iltihabı olmayan romatizmal hastalıkların, kireçlenmelerin, cilt hastalıklarının, kronik iltihaplı kadın hastalıklarının, damar sertliklerinin, mantar hastalıklarının tedavisinde başarılı sonuçlar alındığı gözlenmiştir.

İlçede sağlık turizmine yönelik olarak İl Özel İdare Müdürlüğüne ait 32 adet apart motel 160 yatak kapasiteli, İlçe Belediye Başkanlığına ait 37 adet apart motel 148 yatak kapasiteli, özel sektöre ait 524 apart motel ve otel 2096 yatak kapasiteli olarak hizmet vermektedir. Özetle, ilçemizde bulunan ve sağlık turizmine yönelik faaliyet içeren 18 adet otel ve motel 641 oda ve 2600 yatak kapasitesi ile hizmet vermektedir.

Halkın geçim kaynağını tarım, hayvancılık ve nakliyecilik oluşturmaktadır. İlçe nüfusunun yaklaşık % 15’ i Yurt dışında işçi olarak çalışmaktadır.İlçede 5 adet un fabrikası, 4 adet yem fabrikası, 1 adet tuğla fabrikası faaliyet göstermektedir. Ayrıca 244.500 tavuk kapasiteli 19 adet tavuk çiftliği mevcuttur.

İlçeye bağlı 4 kasaba ve 23 köyün yollarının tamamı asfalt kaplama olması nedeniyle her mevsimde ulaşım sağlanmaktadır.

Ürgüp : Nevşehir’in 20 km doğusunda olan Ürgüp Kapadokya Bölgesinin en önemli merkezlerindendir. Göreme’de olduğu gibi tarihsel süreç içerisinde çok sayıda isme sahip olmuştur. Bizans Döneminde Osiana (Assiana), Hagios Prokopios; Selçuklular Dönemi’nde Başhisar; Osmanlılar zamanında Burgut kalesi; Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren de Ürgüp adıyla anılmıştır.

Bizans Döneminde de önemli bir dini merkez olan Ürgüp, köy, kasaba ve vadilerindeki kaya kiliselerin ve manastırların piskoposluk merkeziydi.

Nevşehir, ilk dönemlerde “Nyssa”, daha sonraki dönemlerde “Soandos Nisa” ve “Muşkera” adları ile anılmıştır. Osmanlı döneminde, Nevşehirli Damat İbrahim Paşa sadrazam olduğunda “Muşkera” adını değiştirerek kente “Yenişehir” anlamına gelen Nevşehir adını vermiştir.

Bölgede yapılan az sayıdaki prehistorik araştırmalardan Neolitik (M.Ö. 7 bin) dönemine ait yerleşmeler saptanmıştır. M.Ö.1600’lerde Hitit Krallığı’nın egemenliği altında olan kente, M.Ö. 12 yüzyılda göç kavimlerinin, M.Ö. 7. yüzyılda Kimmer ve İskitlerin saldırıları yaşanmıştır. Nevşehir, M.Ö. 680 - 610 yıllarında Asur ve M.Ö. 610 - 550 yıllarında Med egemenliğinin ardından Perslerin yönetimine girerek Kappadokia Satraplığı içinde yer almıştır. M.Ö. 332 yılında Pers soylularından I. Ariarathes bağımsız Kappadokia Krallığı’nı kurmuştur. M.S.17 yılında Roma İmparatorluğu’na katılan Nevşehir sonra, Persler, Sasaniler daha sonra da Anadolu Selçuklu Devleti yönetimine girmiştir. Bölge 1097 yılında Haçlıların eline geçmiştir. Daha sonra İlhanlı ve 1398’de Karamanoğulları yöreye egemen olmuşsa da aynı yıl Sultan I. Bayezit Nevşehir’i Osmanlı topraklarına katmıştır. 1402 yılında Bayezit’in Timur’a yenilmesiyle bölge Karamanoğulları yönetimine geçmiş 1466’da da kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir. 1954 yılında da il olmuştur.